30.04.26

Wat de energiecrisis in Iran ons vertelt over onze energiemarkt

Iran

Begin maart steeg de gasprijs fors na nieuwe geopolitieke spanningen. Intuïtief verwachten we dan ook een sterke stijging van de elektriciteitsprijs. Lange tijd was dat immers bijna automatisch zo: gascentrales bepaalden vaak de stroomprijs, waardoor duurdere gas meteen duurdere elektriciteit betekende. 

Om dat beter te begrijpen, helpt het om te kijken naar hoe de elektriciteitsprijs tot stand komt. Op de groothandelsmarkt wordt de prijs elk uur bepaald door de duurste centrale die nodig is om aan de vraag te voldoen. Dat systeem heet het “merit order”-principe. Vroeger moesten de dure gascentrales een groot deel van de tijd elektriciteit produceren om aan de vraag te voldoen, met een sterke correlatie tussen de stroom- en gasprijs als gevolg. 

Maar de recente cijfers tonen een ander beeld. 

Grafiek1

Grafiek 1: Wanneer gas nodig is om de vraag te dekken, bepaalt gas de elektriciteitsprijs.

Kijken we naar maart 2026 tegenover maart 2025, dan zien we dat de gasprijs dit jaar 24% duurder was ten opzichte van vorig jaar. De elektriciteitsprijs was daarentegen slechts 1,6% hoger dan vorig jaar. Ook maand-op-maand zien we iets gelijkaardigs: de gasprijs steeg in maart met 55%, terwijl de stroomprijs maar 9% steeg. De invloed van gas op de elektriciteitsprijs is veel kleiner geworden dan vroeger. 

Hernieuwbare energie, zoals zon en wind, speelt een steeds grotere rol. Wanneer er veel zon is, zakt de elektriciteitsprijs fors. Dat effect is duidelijk zichtbaar in onderstaande grafiek: meer zonnige dagen in de tweede helft van februari (donkerblauw) drukken de prijzen op de middaguren ten opzichte van de eerste helft van de maand (lichtblauw). In maart werd dit effect nog sterker, ondanks de hogere gasprijs. Op de middaguren in maart was de stroom zelfs goedkoper dan in februari.

Grafiek2

Grafiek 2: Wanneer zon en wind de vraag grotendeels invullen, zakt de elektriciteitsprijs

De invloed van gas zien we vooral nog in de ochtend- en avondpiek. Op die momenten is de vraag hoger en is er minder zonneproductie, waardoor de gascentrales bijspringen. In maart (licht- en donkeroranje) zien we een duidelijke stijging van de prijzen tijdens deze piekmomenten. 

Iran

Wat zegt dit over de energiemarkt? 

Ten eerste dat de gemiddelde stroomprijs minder kwetsbaar is geworden voor gasschokken. Een geopolitieke crisis vertaalt zich niet meer automatisch in een explosie van de elektriciteitsprijs over de hele dag. 

Ten tweede verschuift de prijsvorming steeds meer naar een systeem waarin hernieuwbare energie het ritme bepaalt. Op zonnige of winderige dagen kan de prijs sterk dalen, soms zelfs tot nul op bepaalde uren. Dat fenomeen zie je niet altijd in maandgemiddelden, maar het illustreert wel hoe sterk het systeem verandert. 

Ten derde betekent dit dat de rol van gascentrales verandert. Ze worden vooral belangrijk als back-up en voor piekmomenten. Zo blijven ze nog een belangrijke rol spelen op het elektriciteitsnet, maar tegelijk zorgen ze voor een belangrijke prijsprikkel om flexibel met elektriciteitsverbruik om te gaan en het verbruik tijdens piekmomenten te verlagen. 

De elektriciteitsprijs is nog zeker niet losgekoppeld van gas. Wanneer gas duurder wordt, stijgen vooral de ochtend- en avondprijzen. Maar het gemiddelde niveau van de stroomprijs wordt steeds minder bepaald door gas. Zon, wind en andere productievormen spelen een steeds grotere rol. 

Wat we vandaag zien, is een structurele verschuiving in hoe elektriciteitsprijzen tot stand komen. Gas bepaalt nog de piek, maar niet meer het systeem als geheel. Wie elektrificeert, dekt zich in tegen geopolitieke schokken.